ทำไมหมอนรองกระดูกเคลื่อนกดทับเส้นประสาท จึงทำให้ปวด–ชาร้าวลงก้น ลงขา จนถึงปลายเท้า?

​

ทำไมหมอนรองกระดูกเคลื่อนกดทับเส้นประสาท จึงทำให้ปวด–ชาร้าวลงก้น ลงขา จนถึงปลายเท้า?

หลายคนที่ปวดหลังเรื้อรังและเริ่มมีอาการ “ร้าวลงก้น–ลงขา” หรือ “ชาที่น่อง–ปลายเท้า” มักจะสงสัยว่าเกิดอะไรขึ้นกับร่างกาย และทำไมอาการปวดหลังจึงลามลงไปไกลถึงปลายเท้าได้

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือ หมอนรองกระดูกสันหลังเคลื่อนกดทับเส้นประสาท (Lumbar Disc Herniation) ซึ่งเป็นโรคยอดฮิตในคนวัยทำงาน โดยเฉพาะผู้ที่นั่งนาน ยกของหนัก หรือใช้หลังผิดท่า

บทความนี้หมอจะเล่าให้เข้าใจว่าเหตุใดอาการปวดจึง “เดินตามแนวเส้นประสาท” และทำไมบางคนถึงมีอาการร้าวลงถึงปลายเท้า เพื่อให้สังเกตตัวเองได้ถูกต้องและรักษาทันเวลา

เหตุการณ์จากคนไข้ใกล้ตัว

คุณนัท อายุ 39 ปี ทำงานออฟฟิศ นั่งหน้าคอมทั้งวัน เริ่มปวดหลังช่วงเอวมากขึ้นเรื่อย ๆ ช่วงหลังมีอาการปวดร้าวลงก้นซ้ายและน่องเหมือนไฟช็อต บางครั้งปลายเท้าชา จนเดินนานไม่ได้

เขาบอกหมอว่า:

“หมอครับ ทำไมปวดหลังถึงร้าวลงขาซ้ายเหมือนไฟฟ้าวิ่งเลยครับ นึกว่ามีปัญหาที่ขา แต่หมอบอกว่าเป็นหมอนรองกระดูกหลัง?”

หลังตรวจร่างกายและทำ MRI พบว่าเป็นหมอนรองกระดูกสันหลังระดับ L4–L5 ปลิ้นกดทับเส้นประสาทที่วิ่งลงขา จึงเกิดอาการปวด–ชาร้าวตามแนวเส้นประสาทไซอาติก

อาการของเขาดีขึ้นมากหลังได้รับการรักษาที่ถูกต้อง ทั้งกายภาพบำบัด ฉีดยาลดอักเสบเฉพาะจุด และปรับท่านั่ง

หมอนรองกระดูกคืออะไร ทำไมถึงปลิ้นได้?

หมอนรองกระดูกเป็นแผ่นคล้าย “เจลลี่ + ยาง” อยู่ระหว่างกระดูกสันหลัง ทำหน้าที่รองรับแรงกระแทก

เมื่อใช้งานหนัก นั่งนาน ยกของผิดท่า หรือเมื่ออายุมากขึ้น เจลลี่ด้านในจะสูญเสียน้ำ ทำให้หมอนรองกระดูกแห้ง แตก หรือปลิ้นออกด้านหลังไปกดเส้นประสาท

ตำแหน่งที่ปลิ้นมักอยู่ใกล้ “รากเส้นประสาท” ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของอาการร้าวลงขาครับ

ทำไมถึงปวด–ชาร้าวลงก้นและขา?

เพราะเส้นประสาทที่ถูกกดเป็น เส้นที่วิ่งลงขาโดยตรง จึงมีอาการตามเส้นทางนั้น หมอขออธิบายแบบเห็นภาพง่าย ๆ ดังนี้:

🔹 เส้นประสาทจากหลัง L4–S1 → รวมตัวเป็น “เส้นประสาทไซอาติก (Sciatic nerve)”

ซึ่งไหลผ่าน:

• ก้น
• ต้นขาด้านหลัง
• น่อง
• หลังเท้า
• ปลายเท้า

ดังนั้น เมื่อเส้นประสาทส่วนต้นถูกกด (บริเวณหลัง) อาการจะ “เดินตามแนวเส้นประสาทลงขา” ทันที

เหมือนบีบสายไฟที่ต้นทาง → เกิดปัญหายาวตลอดเส้นทางครับ

อาการร้าวตามตำแหน่งบอกระดับหมอนรองกระดูกที่ปลิ้น

หมอใช้ตำแหน่งปวด–ชาช่วยระบุระดับเส้นประสาทที่ถูกกด เช่น:

✔ L4 กดทับ

• ปวดหน้าขา
• เหยียดเข่าอ่อนแรง

✔ L5 กดทับ

• ปวดก้น → ต้นขาด้านข้าง → หน้าแข้งด้านนอก
• ชาบริเวณหลังเท้า
• ยกนิ้วโป้งเท้าไม่ขึ้น

✔ S1 กดทับ

• ปวดก้น → ต้นขาด้านหลัง → น่อง
• ชาที่ขอบเท้าด้านนอก
• เดินเขย่งไม่ขึ้น

ตำแหน่งอาการจึงช่วยบอกโรคได้อย่างมากครับ

ทำไมถึงมีทั้ง “ปวด” และ “ชา” พร้อมกัน?

🔹 เพราะมีทั้งการกดทับ + การอักเสบของเส้นประสาท

• การกดทับทำให้เกิด ปวดแบบจี๊ด แปลบ เหมือนไฟฟ้าช็อต
• การอักเสบของเส้นประสาททำให้เกิด ชา–เสียว–แสบร้อน

จึงเป็นเหตุให้บางคนปวดมากตอนขยับ แต่พออยู่นิ่ง ๆ จะ “ชา” แทน

จะวินิจฉัยอย่างไรว่าเป็นหมอนรองกระดูกปลิ้นจริง?

✔ 1) ตรวจร่างกายเฉพาะทาง

หมอจะทดสอบเส้นประสาท เช่น

• Straight leg raise test (ยกขาแล้วปวดร้าว)
• ตรวจแรงกล้ามเนื้อ (นิ้วโป้ง–ปลายเท้า)
• ตรวจการรับความรู้สึก

✔ 2) อัลตราซาวด์กล้ามเนื้อและเส้นเอ็น

ช่วยดูความตึงของกล้ามเนื้อสะโพกและหลัง ส่วนที่อาจกดเส้นประสาทร่วม

✔ 3) เอกซเรย์หลัง

ไม่ได้เห็นหมอนรองปลิ้น แต่ช่วยตัดโรคอื่น เช่น กระดูกสันหลังเสื่อมหรือช่องตีบ

✔ 4) MRI (สำคัญที่สุด)

เห็นหมอนรองกระดูกปลิ้นกดเส้นประสาทได้ชัดเจน ใช้ยืนยันในผู้ที่อาการรุนแรง หรือรักษาเบื้องต้นแล้วยังไม่ดีขึ้น

การรักษา

ส่วนใหญ่ผู้ป่วย “ไม่ต้องผ่าตัด” หากรักษาอย่างถูกวิธีตั้งแต่แรก

🔹 1) ยาลดอักเสบ–ยาคลายกล้ามเนื้อ

ช่วยลดการระคายของเส้นประสาท

🔹 2) กายภาพบำบัดเฉพาะทาง

เสริมกล้ามเนื้อแกนกลาง สะโพก ยืดกล้ามเนื้อหลังและขา ทำให้อาการดีขึ้นชัดเจน

🔹 3) ฉีดยาลดอักเสบเฉพาะจุด (Ultrasound guided)

เหมาะกับผู้ที่ปวดมาก รักษาเองไม่ได้ผล

🔹 4) ปรับท่านั่ง–ยืน–เดิน

หลีกเลี่ยงนั่งก้มหลังนาน ยกของผิดท่า

🔹 5) ผ่าตัด (เฉพาะราย)

ใช้เมื่อมีอาการต่อไปนี้:

• อ่อนแรงของเท้า
• ปวดรุนแรงต่อเนื่อง > 6–12 สัปดาห์
• MRI พบการกดทับเส้นประสาทรุนแรง

การผ่าตัดส่วนใหญ่เป็นแบบแผลเล็ก ฟื้นตัวเร็ว

หมออยากบอกว่า…

อาการปวดหลังที่ “ร้าวลงก้น–ลงขา–ถึงปลายเท้า” เกือบทั้งหมดเกิดจากเส้นประสาทถูกกดทับ ไม่ใช่อาการจากข้อเข่า หรือเส้นเอ็นที่ขา ดังนั้นการตรวจให้ถูกต้องตั้งแต่แรกช่วยให้รักษาได้ตรงจุดและลดโอกาสเรื้อรังได้มาก

ส่วนใหญ่รักษาแบบไม่ผ่าตัดได้ผลดี แต่ต้องพบแพทย์เพื่อประเมินว่าเส้นประสาทถูกกดระดับไหน และต้องฟื้นฟูอย่างไรให้กลับมาใช้งานได้เต็มที่ครับ 😊

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666